ازدواج با دختر خواهر يا دختر برادرِ زوجه ، بدون اذن وى بنابر مشهور حرام است . « 5 » جمع بين مادر و دختر او در ازدواج حرام است « 6 » ( - - ) ربيبه ) . جمع به معناى دوم ، اصطلاحى در علم صَرف مىباشد كه به مناسبت در بابهاى وقف ، وصيّت و اقرار به كار رفته است . به قول مشهور صرفيان ، كمترين مصداق جمع سه است . برخى ، اقلّ جمع را دو دانسته‌اند . « 7 » اختلاف ياد شده در فقه نيز راه يافته است . به عنوان نمونه اين مسئله مطرح است كه هرگاه فردى ، مالى را براى فقراى محله‌اش وصيّت كند ، بين كسانى كه توزيع آن را بين همهء فقرا لازم نمىدانند ، اختلاف است كه حداقل افرادى كه بايد مال بين آنان توزيع شود ، چند نفرند ؟ كسانى كه اقل جمع را سه دانسته‌اند ، گفته‌اند : واجب است از ثلث مال ميّت ، حداقل به سه نفر داده شود ؛ اما كسانى كه اقل جمع را دو دانسته‌اند ، توزيع بين دو نفر را نيز كافى دانسته‌اند . « 8 » همچنين كسى كه اقرار كند بر عهده‌اش دراهمى است ، در صورت تفسير آن به دو درهم ، بنابر قول دوم - كه اقل جمع را دو مىداند - از او پذيرفته مىشود و در صورت عدم تفسير ، كلام وى بر اقل جمع حمل مىشود . « 9 » در علم صرف براى جمع اقسامى ، از جمله جمع قلّه و كثره ذكر شده است . جمع قلّه - كه وزنهاى مشهور آن « افْعُل » ، « افْعِلَه » ، « افعال » و « فِعْلَه » است - جمعى است كه بر معدود سه تا ده دلالت مىكند . « 10 » به تصريح برخى فقها در حمل جمع بر اقلّ آن ( سه يا دو ) به گواهى عرف ، فرقى بين جمع قلّه و كثره نيست ؛ هرچند عالمان صرفى بين آن دو تفاوت قائل شده‌اند . « 11 » از جمع به معناى سوم ، در اصول فقه ، بحث تعادل و تراجيح سخن گفته‌اند . بين دو روايتِ به ظاهر متعارض ، در صورت امكان جمع از نظر عرف ، جمع و تعارض بر طرف مىشود ( - - ) جمع عرفى ) و در صورت عدم قرينهء عرفى يا لفظى بر جمع ، جمع پذيرفته نيست و به قواعد باب تعارض رجوع مىشود ( - - ) تعادل و تراجيح ) . جمع غير مقبول ، جمع تبرّعى ناميده شده است ( - - ) جمع تبرّعى ) .

--> ( 5 ) جواهرالكلام 29 / 357 . ( 6 ) المبسوط 4 / 206 . ( 7 ) . كفاية الاحكام 2 / 809 ؛ الإنتصار / 451 . ( 8 ) جواهر الكلام 28 / 116 - 117 و 452 - 453 . ( 9 ) 35 / 47 . ( 10 ) شرح الرضى علىالكافية 3 / 396 - 398 . ( 11 ) مسالك الافهام 11 / 40 ؛ جواهر الكلام 1 / 241 و 35 / 47 .